Octrooirechten op genen verhinderen onderzoek en schaden patiënten


Misschien was u net als velen onlangs geschokt te horen dat Myriad, een biomedisch bedrijf, octrooihouder is van twee vormen van het gen dat geassocieerd wordt met borstkanker. Dit octrooi beschermt niet alleen de genetische screeningtest van Myriad, die helpt voorspellen of iemand borstkanker krijgt, maar belemmert ook andere bedrijven om vergelijkbare tests te ontwikkelen. Helaas staan octrooirechten ook basisonderzoek in de weg. Myriad heeft zijn octrooi gebruikt om borstkankeronderzoek aan de Yale Universiteit te stoppen. In de V.S. kunnen ze dit doen omdat voor dat onderzoek kopiën moesten worden gemaakt van de genen die ze nu monopoliseren met hun octrooien en, anders dan in Europa, wordt er voor onderzoek geen uitzondering gemaakt.

De American Civil Liberties Union (een Amerikaanse burgerrechten ngo) heeft Myriad onlangs namens die onderzoekers en kankerpatiënten voor het gerecht gedaagd. Hoewel het Europese octrooibureau geen claims op gensequenties toestaat, heeft het het besluit van 2004 tot afwijzing van het octrooi van Myriad in Europa en het octrooi van de test teruggedraaid. Betekent dit dat we in Europa naar het verlenen van octrooirechten op genen gaan?

De afgelopen tien jaar zijn er octrooien verleend voor niet gemodificeerde humane genen. En dit omdat het bedrijf van Craig Venter, Celera, in de jaren 90 begon met octrooien op genen. Andere bedrijven volgden al snel. Het Human Genome Project werd door de overheid gefinancierd en bracht voor iedereen toegankelijke fundamentele wetenschappelijke kennis op, maar Celera begon genen te patenteren. De U.S. Patent and Trademark Office aanvaardde Celera’s verwrongen wettelijke interpretatie van gevallen die rechten op kunstmatige levensvormen mogelijk maakten. Nu is meer dan 20% van de menselijke genen gepatenteerd, met inbegrip van genen voor diverse aandoeningen zoals borstkanker.

Einstein werkte op een octrooibureau, maar hij heeft nooit octrooi aangevraagd voor zijn relativiteitstheorie. Die had hij tenslotte niet zelf uitgevonden. Evenzo zijn de niet gemodificeerde genen waarvoor al talloze octrooien zijn verleend niet uitgevonden door de octrooihouders, hoewel we dankbaar moeten zijn voor deze ontdekkingen, en de industrie zal ongetwijfeld nuttige, octrooieerbare uitvindingen doen op basis van deze ontdekkingen.

Nieuwe chemische producten, die samengesteld zijn uit bekende chemicaliën waarvoor geen octrooi wordt verleend, kunnen octrooieerbaar zijn als nieuwe samenstellingen van stoffen die niet als zodanig in de natuur voorkomen. Zo kunnen ook nieuwe gencombinaties eventueel octrooieerbaar zijn. Maar genen die worden geïdentificeerd als ziekteverwekker, of geassocieerd met aanleg voor bepaalde aandoeningen, zouden niet in het bezit van iemand moeten zijn.

De wetten van de natuur mogen niet worden geoctrooieerd, zo werd besloten door de Amerikaanse Hoge Raad in de zaak Gottschalk v. Benson in 1972, toen het hooggerechtshof stelde dat er geen octrooi beschikbaar was voor een wiskundige formule omdat “het octrooi de wiskundige formule zou omvatten en het effect in de praktijk een octrooi op de algorithme zelf zou betekenen.” Oftewel, de wiskunde beschrijft de wetten van de natuur. Genen zijn net als zwaartekracht of wiskundige waarheden: ze zijn het product van de natuur zelf. De wetten van de wiskunde of strengen basisparen niet-gemodificeerde humane genen zijn op geen enkele manier nieuw, alleen de toepassingen via specifieke technologieën kunnen nieuw zijn.

De zaak van de ACLU is gegrond op solide wettelijke precedenten, terwijl er daarentegen geen jarenlange praktijk van octooirechten voor niet gemodificeerde gensequenties bestaat. De PTO heeft al meer fouten gemaakt, maar geen enkele heeft zo direct afbreuk gedaan aan wetenschap waar de mensen anders baat bij zouden kunnen hebben. Deze rechtzaak die in grote lijnen draait om de openbare status van wetenschappelijke kennis en de bedoelde rol van octrooirechten, is een welkome verdediging van de vrije beoefening van kennis en wetenschap, die al veel eerder had moeten gebeuren. Laten we hopen dat de ACLU de zaak wint om een dergelijke trend in Europa te helpen voorkomen. De octrooien van Myriad treffen wetenschappers en borstkankerpatiënten, en maken onderzoek en opsporen onnodig duur.




Auteur: © David Koepsell

David Koepsell is de auteur van Who Owns You?: The Corporate Gold Rush to Patent Your Genes (Wiley-Blackwell 2009). Hij heeft een doctoraal rechten en een PhD filosofie behaald aan de Universiteit van Buffalo, en doceert ethiek en technologie aan de TU Delft. Voor meer info over deze rechtzaak zie zijn blog .