De modderpoel van de wetenschap




Spraakmakende fraudegevallen hebben de onderzoekswereld de afgelopen jaren geschokt. In Vlaanderen geeft een op de twaalf medische wetenschappers toe te sjoemelen. Hoe maken we de wetenschap weer clean?

‘Welk deel van een wetenschappelijk experiment heeft een onderzoeker niet in de hand?’, vraagt neurowetenschapper Chris Chambers aan het publiek op een fraudedebat in Londen. ‘Zijn resultaten.’ De wetenschappelijke methode moet een onderzoeker ervan weerhouden zichzelf te bedriegen of door anderen bedot te worden. ‘Fraude,’ zo gaat Chambers verder, ‘is het manipuleren van die resultaten voor een of ander gewin of voor een beloning.’ Sommige wetenschappers gaan daar erg ver in, en krijgen tientallen vervalste artikelen gepubliceerd.



De gevolgen van wetenschapsfraude zijn nochtans niet te onderschatten. Wie resultaten manipuleert of verzint, en die gepubliceerd krijgt, besmet ander onderzoek: de valse data raken verweven in andere artikelen, in lessen en lezingen. De praktijk leert dat frauduleuze studies nog lang voortleven nadat ze zijn ontdekt. Een Amerikaans onderzoeker stelde vast dat de meer dan 1.100 teruggetrokken artikelen (retractions) tussen 1997 en 2009 in totaal nog meer dan tweeduizend keer nietsvermoedend werden geciteerd.

De voorbije tien jaar zijn terugtrekkingen in verhouding tot het totale aantal publicaties steil de hoogte in gegaan. Volgens een recente studie in PNAS  gaat twee derde van de terugtrekkingen over wangedrag (van fraude over onterechte auteurschappen tot dubbel publiceren), een kleiner aandeel zijn eerlijke fouten, waarbij auteurs bijvoorbeeld zelf een artikel terugroepen omdat ze zich schromelijk hebben vergist.

Maar wetenschappers blijven natuurlijk ook mensen, met hun dosis egoïsme en feilbaarheid. ‘Ja, dat is zo’, zegt cognitief neuropsycholoog Chris Chambers, ‘maar wetenschappers zijn beter getraind dan wie ook om fouten te begrijpen, om te redeneren op basis van bewijs, om problemen op te lossen en onzin te detecteren. Daarom is er geen excuus voor fraude.’

Lees verder : http://eoswetenschap.eu/artikel/uit-de-modderpoel-van-slodderwetenschap

Met dank aan Ellen Vader