Anders omgaan met agressie en woede


'Toenemend geweld als oplossing
voor toenemend geweld? Hoe lang nog?'

Wim Robben


Op 27 februari 2007 werd in de VU te Amsterdam het symposium ‘Korte lontjes en opgeblazen ego’s: over agressie en emotie-regulatie bij kinderen en jeugdigen’ gehouden. Gastspreker was professor Brad Bushman (University of Michigan, Ann Arbor, USA) die de vraag opwierp of het afreageren van woede de vlam dooft of juist voedt? Als psycholoog en communicatie-onderzoeker houdt hij zich onder meer bezig met het ontstaan van agressie en hoe dat verminderd kan worden.

Woede uiten
Het was de befaamde Canadese psycholoog Albert Bandura die in 1973 om een tijdelijke stopzetting vroeg van 'het uiten van woede als therapie', omdat het 'onbedoeld agressieve neigingen zou kunnen versterken'.
Sindsdien is hier door velen wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en Bushman is een van van die velen. De kwestie die hij voorlegt is: 'Frustratie bouwt in iemand woede op, zoals stoom in een stoompan, tenzij deze kan wegstromen. Als dit niet mogelijk is, kan het gevolg zijn dat deze persoon in een woede-uitbarsting explodeert.' Uit meer dan 400 onderzoeken over de afgelopen dertig jaar, waarbij ruim 50.000 personen betrokken waren, is gebleken dat de manier waarop men de agressie ontlaadt van cruciaal belang is. Wordt dit ontladen op een agressieve manier gedaan (door schelden, papier aan flarden scheuren, op een kussen slaan, borden kapot gooien, tegen een deur trappen, tegen een boksbal slaan etcetera), hoezeer dat ook ‘lucht’ lijkt te geven en je gevoel tot bedaren lijkt te brengen, de agressie wordt er niet door verminderd en kan zo weer de kop opsteken met een nog hevigere uitwerking. Zoals Bushman stelt: 'Je hierdoor ‘bevredigd’ en ‘rustiger’ voelen wil nog niet zeggen dat het goed of heilzaam is om de woede op die manier te uiten. Ook roken, drinken, junkfood of drugs gebruiken voelt voor velen goed, maar is het dat ook? Het helpt je in ieder geval niet om van bijvoorbeeld het roken of de drank af te komen, eerder om deze activiteiten te doen vermeerderen. Zo is het met agressie ook: je moet deze ‘loslaten’, niet ‘voeden’. En je voedt de agressie als je die op een agressieve manier uit.'

Andere manieren
Er zijn vele manieren om gevoelens van agressie te doen verminderen. Neem even een time out, kom tot jezelf, ga even zitten of wandel een blokje om, adem wat dieper, tel tot 10 of tot 100, zet rustige muziek op, verzet je gedachten, rek je een paar keer goed uit. Overdenk, als je je weer rustig voelt, waarom je zo kwaad werd en hoe je op een constructieve manier de situatie, die je zo kwaad maakte, kunt veranderen en oplossen. Laat kinderen en jongeren, die druk en agressief zijn, aan sporten deelnemen 
die hen tot rust en innerlijk evenwicht brengen zoals zwemmen, atletiek, wandelen, paardrijden en dergelijke en niet aan sporten die agressievol zijn. Of laat ze met iets creatiefs meedoen of met een dans-, muziek- of toneelgroep. Denk er ook over na wat het kan zijn dat jouw kind of andere kinderen agressief maakt, praat hier met hen over en doe wat aan de oorzaken ervan.
Hieraan ten grondslag ligt een benadering die niet de hitte van de agressie continueert, maar deze naar een rustiger en constructiever niveau brengt en er tevens op gericht is om de oorzaak van de onrust en de woede aan te pakken. Zet onze agressie-energie ons aan tot destructieve daden of menen we dat we die woede op een woedende manier moeten uitleven? Of leren we onszelf aan dat we, zodra we gevoelens van agressie/woede voelen opkomen, onmiddellijk iets doen om even halt te houden om weer tot onszelf te kunnen komen en daarmee vervolgens iets constructiefs te doen, zoals het oplossen van de situatie die door de woede teweeg werd gebracht?

Agressie-problematiek
Het vele onderzoek op dit terrein geeft een heel begrijpelijke en voor de handliggende kijk op deze kwestie, maar waarom wordt het op een agressieve manier uiten van agressie dan toch zo breed aangehangen? Volgens Bushman komt dit enerzijds omdat veel psychologen en therapeuten  nog altijd geloven in de zin ervan en meestal niet bekend zijn met de nieuwste inzichten. Anderzijds zijn het de media die deze handelwijze stimuleren en is het de commercie die hierop inspeelt. Want het is ook dit terrein van het mediageweld (via televisie, films, games, tekenfilms, internet, boeken, tijdschriften, muziek etcetera) waaraan hij veel aandacht schenkt. Zo bleek uit een onderzoek dat twee willekeurige groepen gelovigen en niet-gelovigen zelfs al na het lezen van een gewelddadige bijbelpassage agressiever op een vervelende situatie reageerden dan gelovigen en niet-gelovigen die de bijbelpassage niet gelezen hadden en die met dezelfde vervelende situatie geconfronteerd werden. Dus wat doet geweld in films, games, etcetera dan wel niet met ons?
In het lesboek voor middelbare scholieren 'Agressie & Geweld' [Eindhoven – 2000, ISBN 90.72594.14.2] waarvan de uitgave mogelijk werd gemaakt door het Ministerie van Justitie, staat bijvoorbeeld te lezen: 'Boksen is van oudsher een sport waarbij je werkelijk kunt ‘knokken’. Er zijn mensen die boksen uit de sport willen weren (bijvoorbeeld in Zweden). Vanuit het gezichtspunt dat men op geen enkele wijze met geweld geconfronteerd wil worden is dat begrijpelijk, maar vanuit het gezichtspunt dat er soms een ventielfunctie nodig is, kun je vraagtekens achter zo’n mening plaatsen.' (Blz.54.) Met de inzichten van nu zouden we echter grote vraagtekens moeten zetten bij déze mening en haar vermeende ventielfunctie!
Als we jongeren voorhouden dat je agressie op een agressieve manier kunt ontladen en we hen hier via de gymnastiekles of op de sportclub zelfs in trainen, wat steeds meer gebeurt, dan verklaart dat mede waarom de agressie in onze samenleving zo toeneemt. Van alle kanten krijgen we steeds meer agressie binnen en vervolgens wordt ons en onze kinderen voorgehouden dat we deze op een agressieve manier moeten afreageren. Het agressievuur onder de stoompan wordt daardoor steeds verder opgevoerd en het ventiel blaast steeds feller en luider zijn stoom uit, terwijl we juist de gastoevoer (de in ons opgewekte agressie) zouden moeten verlagen om de hoeveelheid stoom (de door ons uitgestoten agressie) te doen verminderen. 'Woede ventileren is benzine gebruiken om vuur te doven: het voedt de vlam', aldus Bushman. Met agressie als levensenergie is niets mis; wel met de manier waarop wij mensen deze uiten en er mee om gaan.


Auteur: © Wim Robben is als publicist, voorlichter en trainer betrokken bij de ‘Beweging voor Geweldloze Kracht