Genetische manipulatie

 

Wat is genetische manipulatie?
Wanneer een stukje DNA van de ene soort ingebracht wordt in een andere soort spreekt men van genetische manipulatie (GM). De techniek waarmee men genetische manipulatie toepast heet ook wel recombinant DNA (rDNA). Een organisme dat met deze rDNA-techniek wordt gemaakt noemen we een transgeen organisme ofwel een genetisch gemanipuleerd organisme (GGO).
 
Wij kennen het meest de genetische manipulatie van voedsel en landbouwgewassen, zoals maïs, katoen, soja en koolzaad. Van deze vier transgene gewassen is soja het belangrijkste. De gemanipuleerde soja is herbicide-resistent tegen het bestrijdingsmiddel glyfosaat. De merknaam van glyfosaat is Roundup Ready. Zo wordt de transgene soja ook wel Roundup-Ready-soja genoemd (RR-soja).
 
Vooral in Europa, maar in toenemende mate nu ook in Afrika, Azië, Latijns- en Midden-Amerika komen er duidelijke bezwaren tegen GM.
Milieuverenigingen, ontwikkelingsorganisaties, vakbonden, boerenbonden en consumentenorganisaties houden zich met dit verschijnsel bezig.
 
Bedrijven
Monsanto is onlangs het grootste zaadbedrijf ter wereld geworden. Zij levert 90 % van al het gemanipuleerd zaaigoed. Daarna komt Dupont. Beide bedrijven zijn in de VS actief in landbouwgentech. De dochteronderneming van Dupont is Pioneer Seeds.
In Europa zijn Syngenta en Bayer de ondernemingen die de dienst uitmaken op het gebied van GM, daarnaast speelt sinds kort het Duitse bedrijf BASF een belangrijke rol. BASF wil een transgene zetmeel-aardappel telen.
Deze vijf bedrijven beheersen de wereldwijde markt voor genetisch gemanipuleerde gewassen.
 
Verband tusssen genetische manipulatie en het produceren van bestrijdingsmiddelen
Monsanto hield zich al gauw niet alleen bezig met genetische manipulatie maar ook met het maken van bestrijdingsmiddelen. Het eerste GM-product was dan ook een plant die resistent was tegen een bestrijdingsmiddel dat door Monsanto zelf geleverd werd. Een koppelverkoop dus. Het bedrijf hoopt via de verkoop van genetisch gemanipuleerde zaden ook meer bestrijdingsmiddelen te verkopen.
Volgens een recent onderzoek is sinds de introductie van Roundup-Ready-soja en andere genetisch gemanipuleerde gewassen het bestrijdingsmiddelengebruik in de VS met 22 miljoen kilo toegenomen. In 2006 heeft Monsanto het bedrijf Seminis opgekocht. Seminis was een van de marktleiders op het gebied van groenten- en fruitzaden.
 
Er bestaan nauwe banden tussen Monsanto en de Amerikaanse overheid. Met grote regelmaat treden managers van Monsanto toe tot de overheid en omgekeerd. Men spreekt wel van een ‘draaideureffect’.
  
Het gentechdebat
Er worden de laatste tijd steeds meer vragen gesteld over de gevolgen van het gebruik van GGO’s voor het milieu. Enkele kanttekeningen:
-         Een GGO kan zelf een superonkruid worden.
-         De bewering dat gemanipuleerde planten het bestrijdingsmiddelengebruik doet afnemen is niet juist. Dit geldt alleen voor bepaalde gewassen, die hun eigen bestrijdingsmiddelen aanmaken. Daarnaast is de overgrote meerderheid van de huidige GGO’s herbicide-resistent. Hierop worden juist meer bestrijdingsmiddelen gespoten.
-         Het onderzoek van Dr. Pusztai (waarin hij gemanipuleerde aardappels te eten gaf aan jonge ratjes, die daarna allerlei ernstige afwijkingen vertoonden zowel aan de hersenen als aan de organen) is veelbetekenend. Dr. Pusztai mocht namelijk na deze ontdekking zijn onderzoek niet meer afmaken en werd ontslagen. Dit geeft aan hoe precair de kwestie van genetische manipulatie is. Voorstanders ervan mijden negatieve resultaten.
-         Ook andere onderzoeken tonen aan dat genetische manipulatie de gezondheid van de erbij betrokken dieren schaadt. Een volledig overzicht van gezondheidseffecten is te vinden op de website van Jeffrey Smith.
 
Genetische manipulatie van landbouwhuisdieren vindt (nog) niet op grote schaal plaats. Er zijn wel ideeën om dieren genetisch te veranderen om ze meer ziekteresistent te maken.Bij dieren wordt de techniek gebruikt van het kloneren. Misschien kennen we het verhaal van de stier Herman en het schaap Dolly.
Sinds kort biedt een Amerikaans bedrijf aan om huisdieren te kloneren. Ook insecten worden onder de loep genomen ter voorkoming van plagen. Wat betreft de vissen is er al bijna een gemanipuleerde zalm op de markt. Hij is veel groter dan een gewone zalm. Wat de effecten zijn voor de gezondheid van de mens, wanneer hij deze vis eet, is de vraag. Ook is niet te overzien wat de gevolgen zijn voor het milieu wanneer een transgene vis uit de kwekerij ontsnapt. In de VS is al een transgene vis te koop als aquariumdier.
 
Gouden rijst
Er is sinds kort een rijstsoort ontwikkeld, waarin bètacaroteen is ingebouwd om zodoende het probleem van vitamine-A-tekort op te lossen.
Deze rijst wordt ‘gouden rijst’ genoemd. Critici maken bezwaren tegen deze rijst:
-         De rijst is nog in de experimentele fase.
-         Er is een gen uit de narcis gebruikt en de narcis is geen voedingsgewas.
-         Iemand moet 12 kilo van die rijst eten om de benodigde hoeveelheid vitamine A per dag binnen te krijgen.
-         Het is onzeker of een ondervoed iemand de vitamine A wel zou opnemen uit de rijst.
-         Een snellere, betere en goedkopere oplossing is het verstrekken van vitamine-A-pillen.
-         Hoe kunnen mensen, die in armoede leven, deze ‘gouden rijst’ kopen?
 
Voedselhulp
Omdat veel voedselhulp van de VS afkomstig is, zitten er steeds meer GGO’s in het voedsel. Vanuit verschillende landen komt protest tegen die hulp. De druk vanuit de VS en de gentechindustrie op ontwikkelingslanden om toch gentechgewassen toe te laten wordt steeds groter. Met name in Afrika lijken overheden langzaam toe te geven aan deze druk. Rond 2007 is toch alleen nog maar Zuid-Afrika in voor het telen van GGO’s. Dat betekent dat over het algemeen de toepassing van GGO’s in ontwikkelingslanden tot nu toe nog beperkt is. Meestal zijn het de grootgrondbezitters die GGO’s telen en niet de kleine boeren. Behalve in India waar vertegenwoordigers van Monsanto-Mahyco, de Indiase dochteronderneming van Monsanto, kleine boeren zover kregen Bt-katoen te gaan telen. De beloften van Monsanto-Mahyco dat het pesticidengebruik zou verminderen, de opbrengst hoger zou zijn en de verdiensten ook omhoog zouden gaan, werden niet bewaarheid. In 2002-2003 verdienden de boeren in Andhra Pradesh, die gentechkatoen teelden, maar eenderde van wat de boeren verdienden, die de conventionele katoen verbouwden.
 
Maïs
In 2007 wordt er in het wetenschappelijk tijdschrift Archives of Environmental Contamination en Toxicology geschreven over de resultaten van gemanipuleerd maïs (MON863). De wetenschappers stellen dat niet geconcludeerd mag worden dat het GM-maïs een veilig product is. Dit maïs zit al volop in het veevoer en ook in levensmiddelen. Uit onderzoek is gebleken dat ratten die deze maïs kregen van Monsanto beschadigingen opliepen aan nieren en lever.
Terwijl Monsanto van de schadelijke effecten op de hoogte was, negeerde het bedrijf de gevolgen. De VS en Canada hebben de gentechmaïs voor menselijke consumptie toegestaan. De Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) nam de conclusie van Monsanto over en op die manier heeft Brussel de maïs veilig verklaard op 13 januari 2006. De Nederlandse autoriteiten hebben Brussel gevolgd.
Dr. Brian Goodwin formuleert zijn bezwaar tegen de gentechnologie als volgt: ‘Vreemde genen komen op een willekeurige plaats in het chromosoom terecht. Zo kan de plant allergenen, giffen en andere stoffen aanmaken die bij de mens de groei van tumoren veroorzaken.’
 
Over gezondheidsrisico’s van gemanipuleerd voedsel schrijft Maureen Butter een duidelijk artikel.
  
Voor meer informatie zie de sites van Gentech en van stop fout vlees.
 



 
Bron: Gentech info op politiek gebied (op eerstgenoemde website, hierboven genoemd)
 


 
Samenvatting:‘t Schrijverscollectief