Panorama-uitzending: ‘We zijn gezien’

Opmerkingen en citaten uit deze uitzending van 1 mei 2011 bijeengebracht 

 


GSM, GPS, homebancking, camera’s, de informatie die de overheid en bedrijven over ons bijhouden, waar en wanneer de eigenaars van I-phone en I-Pad van Apple gebruikt hebben dat bijgehouden wordt, Sony heeft moeten toegeven dat hackers zijn ingebroken bij hun play-station en hiermee beschikken over gegevens van zo’n 75 miljoen gebruikers van die games. 

Nicholas Paelinck, Commissaris Politiezone Westkust : Iedereen heeft recht op privacy, maar iedereen heeft ook recht op veiligheid. Men moet durven uitkijken om de systemen aan te passen. De sky is the limit.

Willem Debeuckelaere, Voorzitter van de Privacycommissie. (Deze commissie houdt toezicht op de verwerking van onze persoonsgegevens) : Het grootste gevaar is onze eigen onverschil-ligheid. Waar ligt de grens ?  Er is niemand die precies weet wat de definitie is van privacy. 

Raf Jespers, auteur van het boek “Big Brother in Europa” : Het is de eerste keer in de ge-schiedenis dat iedereen permanent kan gecontroleerd worden. Wat brengt het op ? Er zijn stu-dies gemaakt in het Verenigd Koninkrijk waar meer dan 4 miljoen camera’s hangen. De top-man van Scotland Yards, verantwoordelijke voor de camerabewaking heeft gezegd dat het een fiasco is. Men hangt een controle-apparaat op waarbij de burger van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat evt in het oog kan gehouden worden. Men brengt camerabeelden samen met emailgegevens en verplaatsingsgegevens. Men wil binnenkort een zwarte box in nieuwe auto’s plaatsen om ze permanent ook te kunnen volgen. Het is dat hele plaatje dat verontrus-tend is. De limiet is een fundamenteel recht op privacy dat in het Europese Verdrag van de Rechten van de mens opgenomen is. Veiligheid en efficiëntie mogen niet boven vrijheid gaan. 

Willem : Een politiedienst die totaal vrij gelaten wordt waarop geen controle is van het Parlement, intern of vanuit de rechtbanken, ontspoort bijna altijd. 

Paul De Hert, Hoogleraar Privacyrecht, VUB : De politie ziet alles. Dat is geen goede zaak. De politie is één van de betrokken partijen. Als zij een gemeente vol camera’s hangen kunnen ze met uw voeten fluitend koffie drinken in hun bureau. Die droom mogen we hen niet geven. De wetgeving van 2007 laat dat soort politiewerk en dat soort samenleving niet toe.

Nicholas : Iemand die niets te verbergen heeft, heeft niets te vrezen.

Willem : Iemand die niets te verbergen heeft, zal wel een heel triestig grijs muizenleven hebben. Ik heb wel iets te verbergen.

Nicholas : Het uitgangspunt dat wij nemen is dat iedere burger een potentiële verdachte is, tot het tegendeel bewezen is.

Raf : Dit uitgangspunt gaat in tegen én de privacy én tegen het vermoeden van onschuld, de basisbeginselen van de rechtsstaat.

Paul : We hebben met dat camerasysteem de lokale overheden een bevoegdheid gegeven om daarover als een goede huisvader over te waken. Er zitten niet overal goede huisvaders. Er zitten daar kleine kinderen. Er zitten daar burgemeesters die zelf niet nadenken, maar hun politie vragen wat ze moeten doen, en het dan doen. Iemand die zegt dat een burger verdacht is tot het bewijs van het tegendeel, is iemand die niet competent is voor zijn job, die weg moet of een bijscholing volgen in een universiteit. Het bespieden van de mensen op voltijdse basis is niet efficiënt. Dat leidt alleen tot wantrouwen en tot een samenleving die niet meer op een leuke manier swingt. Een samenleving heeft vertrouwen nodig. 

Nicholas : In een totalitaire staat valt vanuit het uitgangspunt dat de burger verdachte is tot het tegendeel bewezen wordt, het ergste te vrezen, in een democratisch regime niet. 

Paul : Mensen gaan naar de zee om te genieten, niet om gefilmd te worden. Ik denk dat die persoon (over Nicholas) het niet zou durven een mening te vragen. 

Nicholas : In de 5 jaar dat we werken met ons systeem is er 1 of 2 burgers uit de Westkust die zich daaraan ergeren. En dan gaat het meer over een filosofische discussie dan over een discussie die gebonden is aan de realiteit. 

Willem : De privacycommissie heeft als taak een evenwicht te zoeken tussen de aanspraken van degenen die de veiligheid moeten waarborgen en de aanspraken van de burger die zegt “Ik wil zo weinig mogelijk gegevens over mij kwijt.” Maar goed, zoals een reiziger het vervelend vinden om onder de scanner te gaan staan in Zaventem, prettig is dat niet, maar we doen het, we accepteren het. 

Weten we wat we accepteren ? En vooral weten we wat anderen over ons weten ? Belgacom weet met wie we telefoneren, waar we gaan en staan met onze GSM, naar wie we een mail sturen, wat we zoeken op internet, naar welke televisieprogramma’s we kijken. Belgacom ge-bruikt de gegevens alleen voor de facturatie en om een tariefplan aan te bieden. Ook zij zijn gebonden aan de wet op de bescherming van de privacy. “We hebben geen inzage in de communicatie van de klanten. Enkel de gerechtelijke instanties kunnen met bevelschrift deze informatie vragen”. 

Alles is strikt geregeld. Dat mag een geruststelling zijn (deze zin die de reporter uitsprak moet meer gelezen worden als een vraag of het zo is).

Paul : Reken op de overheid om onze rechten te garanderen. Besef dat deze overheid ook kan overdrijven en diezelfde rechten ondermijnen. Ook de democratie kan informatie misbruiken. We moeten nadenken over alles dat onze rechten en vrijheden bedreigen. Willen we dat en onder welke omstandigheden?

Raf : De grootste bedreiging komt uitgaande van de instellingen van de overheid. De overheid die denkt dat zij van de burger alles mag weten en dat die burger van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat mag gevolgd worden, en dat is niet zo.

Op de Eiermarkt in Brugge hangen 3 heel gesofisticeerde camera’s. Er zitten ook microfoons in. De politie wou hierover geen informatie geven.

Intelligente camera’s registreren en interpreteren abnormale geluiden.

In de Westkustzone registreren de camera’s systematisch de nummerplaten van alle auto’s die de zone binnen rijden. Ook het uur waarop de zone binnen gereden wordt, wordt gemeld. Nummerplaten van wie elders reeds verdachte gedragingen zijn geseind, worden hier meteen geregistreerd en vanaf het binnen rijden in de zone wordt deze auto onderschept en gefouilleerd, de telefoniegegevens worden opgeslagen en daarmee verder gewerkt als feiten gepleegd worden. Dit is een vorm van pro-repressief researchewerk De informatie wordt gecontroleerd in drie databanken, de algemene informatiedatabank van de politie, een databank die de lokale politie heeft opgezet met de Noord-Franse politie en een databank van de verzekeringsmaatschappijen. Politie-agenten dragen er ook een camera op hun vest. Op het moment dat de agent een knop induwt worden beelden opgenomen. De demonstrerende agent Roger Umans, meldt dat wie gefilmd wordt, vooraf gewaarschuwd wordt.

Nicholas verwijst naar de sociale netwerksites waar we iedereen kunnen volgen, waar we ons hele leven uiteendoen, waar we foto’s kunnen op zien, naar de weblogs waar we onze mening op geven,  naar ons leesgedrag die de bibliotheek kan volgen, naar ons koopgedrag dat kan gevolgd worden, en stelt “dan moet men aan de privacy een heel nieuwe invulling geven. Kiest men voor de privacy zoals ze vroeger geconcipieerd was of kiezen we voor de veiligheid zoals we die nu willen. Men zegt ‘Ik wil niet dat men kan kijken in mijn slaapkamer. Ik zal ongerust slapen‘. Ik zeg altijd ‘ja maar ja, als er geen veiligheid meer is, hoe gerust zal een persoon dan slapen ?’ Dit is keuze die men moet maken. Dat is het verschil met een totalitaire staat. Als men daar informatie nodig heeft, dan stop men die persoon 3 dagen in de kerker en dan geraakt men aan alle informatie die men nodig heeft. Wij moeten in een democratisch regime op een andere manier aan informatieverzameling doen. We moeten die informatiepositie uitbouwen zo groot mogelijk om dan gepast te kunnen ageren. Als je in een openbare ruimte komt, wordt de privacy opgegeven. We hebben dat daar altijd opgegeven. Maar het werd vroeger niet zo goed geregistreerd. Streven naar een permanente controle, dit is de realiteit. We gaan daar naartoe“.

Nicholas : Er is één probleem : een overvloed aan informatie. Maar dat nu eenmaal de realiteit.
 
Alleen een onrechtstreekse toegang tot de eigen gegevens in de staatsveiligheid, via de privacycommissie, is mogelijk. De privacycommissie komt ter plaatse controleren of de informatie correct en niet overdadig is. De privacycommissie antwoordt dat de nodige verificaties verricht zijn. We mogen zelfs niet weten of de staatsveiligheid een dossier over ons heeft. 

Door bepaalde politiediensten in inlichtingendiensten mogen in bepaalde omstandigheden inbreuk gepleegd worden op de wet van de privacy.

Ook in de Kruispuntbank passeert gevoelige informatie over ons loon, pensioen, gezondheid.

Frank Robben, directeur Kruispuntbank : Wij weten over u niets. Een kruispuntbank is geen gegevensbank. Een Kruispuntbank is het tegenovergestelde van Big Brother. Big Brother brengt alle gegevens op één plaats samen. Wij doen  dat juist niet. Ik kan een S.Z regeling uitdenken waarbij je geen enkele privacy risico loopt. Geef aan iedereen 600 euro per maand, en dat men zijn plan trekt. Alleen zal men in een sociaal rechtvaardige maatschappij dat niet aanvaard word. Want men wil een herverdelingsmechanisme hebben, waarbij de mensen die in de armoede dreigen te vallen geld krijgen en de anderen niet Dan moeten we weten wie werkloos is, wie ziek is. Om te beletten dat we dat iedere keer aan de mensen moeten vragen, brengen we gegevens samen om de rechten automatisch toe te kennen met een minimum aan administratieve lasten. 

Op de Kruispuntbank zijn 3 000 instellingen aangesloten. Welke garanties zijn er dat niet verkeerde mensen vragen stellen ? Frank Robben : Het meest gevaarlijke is de menselijke factor. Wie een passwoord aan een muur plakt, wie s’ middags tijdens de pauze zijn p.c. laat opstaan. Dat zijn dingen die niet technisch op te vangen zijn. Er is een strikt veiligheidsbeleid. Er staan strafcenten op het verkeerd gebruiken van gegevens. In de gezondheidssector staan tuchtstraffen op het schenden van het beroepsgeheim. In de wet van de persoonlijke levenssfeer staat bij misbruik verbod op het vragen gegevens voor een aantal jaar. Dan kan de organisatie die misbruik heeft gemaakt zijn boetiek sluiten. 

Christine Van Roy, advocate en wetenschappelijk medewerkster aan de KUL : alles wat je op het web zet kan vroeg of laat tegen je gebruikt worden. Wat openbaar is wordt niet beschermd door het recht op privacy. Je hebt een recht op nieuwsgierigheid, dat gaat voor op het recht op privacy.

Ook criminelen hebben toegang tot de private sfeer van burgers, vnl dan via het digitale verkeer. 

Door de crimineel worden de puzzelstukjes van de gegevens op internet bij elkaar gebracht tot een grote puzzel.

Het gemakkelijkst heeft een hacker toegang als hij het passwoord te weten komt. Het meest gemakkelijke voor een hacker is een passwoord te raden die voorkomt in de lijst van de 500 meest gebruikte passwoorden. Ook een ingewikkelder passwoord is niet veilig. Sommige websites zijn onvoldoende beveiligd. Op deze websites zet een hacker een code waarmee hij de passwoorden traceert van wie de website bezoekt. 

Men moet zelfs geen hacker zijn om via Google te zoeken naar webcams waarbij iedereen zelf de camera’s kan gebruiken en inzoemen. 

Als de computer gehackt is heeft de hacker alle controle over de computer. Hij kan alle bestanden lezen lezen, alles lezen wat ingetypt worden, via de ingebouwde microfoon alles afluisteren wat er in de ruimte rond de laptop gezegd wordt en zelf informatie achterlaten op de harde schijf (nota van mij : het vernemen van de mogelijkheid van de hacker om informatie op de harde schijf achter te laten, deed mij opschrikken. Hiermee kan hij bvb kinderporno op de computer van de belaagde te zetten, wat in de uitzending ook aangehaald wordt, en derhalve karaktermoord plegen). 

Met een krachtige antenne demonstreert Filip Waeytens hoe criminelen nagaan welke computernetwerken niet beveiligd zijn. Daar slaan ze toe. Op het parcours dat Filip rijdt is 10 % van het Wirellesnet niet beveiligd en 40 à 50 % slecht beveiligd. 

Filip Waeytens : Niet iedereen is computerexpert. De mensen beseffen ook niet genoeg wat de gevaren zijn. Terwijl er toch een aantal eenvoudige maatregelen zijn, waarmee we ons kunnen beveiligen.



't Schrijverscollectief