Rome tot nu: 10 maal ineenstortende economie

 

Sinds 2008 zijn de Verenigde Staten in economische problemen. De huidige discussie over de “fiscal cliff” heeft deze economische ontreddering en de herkomst weer teruggebracht in de publieke belangstelling. Terugkijkend lijken de redenen voor de vastgoedbubbel en Wall Street meltdown onvermijdelijk. Er zijn talloze financiële meltdowns geweest in het verleden die hun oorsprong vonden in nog merkwaardiger en duidelijk gebrekkige systemen. Van vroeger tijden tot op heden lijken we te vallen voor economische systemen en de rampen die daar vaak uit voortkomen. Deze lijst op chronologische volgorde geeft een beeld van de meest intrigerende economische ineenstortingen in de geschiedenis. We voelen ons misschien wat beter over onze huidige situatie als we kijken naar de fouten van onze voorvaderen.

10
Diocletianus vernietigt de economie van Rome, 4e eeuw

Het Romeinse Rijk was in verval toen Diocletianus keizer werd in de 4e eeuw. De economie was in grote wanorde door een aantal kostbare oorlogen en bouwprojecten van vorige keizers die Rome aan de rand van de afgrond brachten. De Romeinse munt was waardeloos en Diocletianus introduceerde een nieuw systeem. Vele malen in de geschiedenis hebben landen economische beroering geriskeerd door een kunstmatige revaluatie van hun valuta. Het nieuwe geld van Diocletianus bracht echter een ongewenst resultaat. Er zat meer goud in de munten dan de waarde die erop aangegeven was; de eenheid op de munt verlaagde de waarde. In antwoord op dit idiote idee smolten de meeste burgers de munten om van de hogere goudwaarde te profiteren. Het gevolg was een snelle inflatie in het Romeinse Rijk. Diocletianus vergrootte de problemen door tegen de inflatie een maximum prijs voor de meeste goederen te bepalen.

Diocletianus beleid veroorzaakte zoveel verwarring dat veel Romeinse gebieden gewoonweg weigerden de bevelen van de keizer op te volgen. Toen de zaken verergerden deed Diocletianus als eerste Romeins keizer afstand van de troon. Zijn ondeugdelijke economische beleid verzwakte de samenhang van het rijk en de status van de keizer, en bracht verder schade toe aan de kwijnende economie van Rome.

9
Pazzi-samenzwering en Medici bankcollaps 1470

De Medici familie was een van de belangrijke families tijdens de Italiaanse Renaissance. Ze beheersten de politiek van Florence, deden dienst als paus en stonden Leonardo Da Vinci bij in zijn opkomst. De bron van de rijkdommen van de familie was het wereldwijde bankstelsel dat ze aan het einde van de 14e eeuw hadden ingevoerd. Onder leiding van Cosimo de’ Medici breidde de bank zich snel uit en ten tijde van zijn overlijden was hij overbelast. Terwijl de Medici de grenzen bereikten probeerden de bankiersfamilies Pazzi en Salviaiti hun plaats als heersers over Florence in te nemen. Op 26 april 1478 vond er een aanval plaats op twee leden van de familie Medici tijdens de mis in Florence. Ondanks het mislukken van de samenzwering kregen de Medicis de volledige controle niet meer in handen. De Medici bank werd gekenmerkt door gevaarlijk lage kasreserves, meestal rond de 10% van de activa.

Daar de Pazzi-samenzwering en verscheidene oorlogen de competitiviteit verminderden, kwam de bank op de rand van een failliet. Daarom legde Lorenzo de’ Medici de burgers van Florence onder het mom van defensie belastingen op tot een bijna tiranniek niveau. Uiteindelijk viel de bank in 1494 om door deze corrupte, verkeerde investeringen en incompetent management. Toen de bank was omgevallen, gingen er miljoenen verloren voor de Florentijnse economie en het kostte jaren om daar overheen te komen. Daar het bedrijf ook de rekening had bezwendeld van Karel VIII van Frankrijk die betaalde voor gaven, had de crisis wereldwijde gevolgen.

8
Spaanse inflatie 1600

Na de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Columbus begon Spanje daar naar goud te zoeken. Tientallen jaren maakten de rijke grondstoffen van Amerika Spanje tot een van de rijkste landen op aarde en zo kon het een groot rijk opbouwen. In de tweede helft van de 16e eeuw hadden de Spanjaarden het delven echter opgevoerd tot ongekend hoge niveaus. Deze instroom van rijkdommen betekende echter bijna het einde van Spanje. De grote hoeveelheden vers gemunt goud en zilver in Europa verlaagden de waarde van geld en leidde tot hyperinflatie over heel Europa.

De oorlogen die Spanje uitvocht om het rijk te beschermen en de inflatie schaadden de economie blijvend. In plaats van grote rijkdommen oogsten ging Spanje verscheidene malen ten onder aan de schulden. Deze economische opschudding bracht het Spaanse Rijk tot verval waardoor de Britten een eigen rijk konden opbouwen.

7
Geld van Bermuda1616-1624

Verscheidene machtige handelsondernemingen droegen de verspreiding van het Britse Rijk in de 17e en de 18e eeuw. Bermuda was gekoloniseerd met de hulp van een paar van deze ondernemingen. Toen de kolonie eenmaal was gevestigd gingen de kolonisten aan het werk en verdienden geld voor deze ondernemingen. De arbeiders werden uitbetaald in ondernemingskrediet in plaats van salaris, zoiets als de kolenbedrijven in de negentiende eeuw. Toen Daniel Tucker werd benoemd als gouverneur van Bermuda, schafte hij het krediet af en introduceerde zijn eigen bronzen munten.

Vanwege een monetair systeem dat alleen waard was wat Tucker zei, zetten de kolonisten de gouverneur af. Een totale economische ramp kon alleen worden voorkomen door het feit dat Bermuda een eiland was en geïsoleerd. Zonder monetair systeem namen de kolonisten hun toevlucht tot tabak als valuta.

6
Tipper & See-Saw 1621



Als landen hun schulden snel verhogen om oorlogen te financieren is het resultaat nooit goed. In de 17e eeuw konden er geen doeltreffende belastingen worden geheven, dus begonnen de staten van het Heilige Roomse Rijk geld te munten om inkomsten te krijgen voor de Dertigjarige Oorlog. Hiertoe nam het rijk munten uit de roulatie, smolt ze om en mengde ze met metalen van mindere waarde. De naam van de crisis verwijst naar de weegschaal gebruikt om het geld te wegen voordat het werd omgesmolten. Deze ontwaarde munten werden vervolgens op vreemd grondgebied uitgegeven om de economische schade voor het rijk te beperken.

Uiteindelijk kwamen de ontwaarde munten terug op het grondgebied van het Heilige Roomse Rijk in de vorm van heffingen en belastingen. Toen het publiek lucht kreeg van de praktijken ontstond er een oproer, soldaten weigerden de ontwaarde munten als soldij en er werden opruiende pamfletten in omloop gebracht. Het geld werd uiteindelijk zo waardeloos dat de kinderen ermee op straat speelden. De resulterende prijsverhogingen fnuikten de economie van veel staten in het rijk.

5
Tulpengekte treft de Nederlanden1636-1637

Misschien wel de meest bizarre economische crisis van de lijst; de tulpengekte was de eerste economische bubbel in de geschiedenis. Toen de tulp in de Nederlanden kwam in het begin van de 17e eeuw, werd hij onmiddellijk zeer geliefd. In de eerste echte ‘consumentengekte’ moesten de Nederlandse burgers gewoon de nieuwste tulp hebben. Daar tulpen alleen in een bepaalde tijd van het jaar groeien, zetten de Nederlanders een futuremarkt op. Als er geen tulpen verkrijgbaar waren, kon de consument de rechten op tulpenbollen kopen zodra ze verkrijgbaar werden.

Al snel begonnen speculanten op de futuremarkt te spelen en dreven de tulpenprijzen op tot gigantische hoogtes. Op het hoogtepunt van de bubbel werden sommige bollen verkocht voor prijzen gelijk aan tien jaar loon van een gemiddelde arbeider. De bubbel barste in 1637 en de waarde van tulpenbollen viel terug naar vroegere niveaus. Net als bij de beurscrash in 2008 zagen beleggers hun geld als sneeuw voor de zon verdwijnen. Door de bizarre financiële ineenstorting door bloemen verdwenen veel fortuinen en talloze beleggers waren blut.

4
Zuidzee Bubbel 1719-1720

De Zuidzee Bubbel laat zien wat er kan gebeuren als speculanten bepaalde belangrijke grenzen aan hun plannen negeren. Begin 18e eeuw ging de Britse economie gebukt onder overmatige overheidsuitgaven. Als gevolg daarvan luisterden Britse beleggers gretig naar verhalen over het overvloedige goud in Amerika. Om van deze rijkdom gebruik te maken werd de Zuidzee Compagnie opgericht en de Britse monarchie verleende exclusieve handelsrechten voor Zuid-Amerika. Ondanks dat Spanje Zuid-Amerika bezat, waardoor het Britse bevel volledig nutteloos was, kwamen de beleggers massaal op de compagnie af.

De compagnie trok ondanks de duidelijke beperkingen, zoveel beleggers dat bijna een jaarwaarde van het Britse BNP was belegd. De aandelen schoten omhoog op de Britse beurs. De compagnie deed zelfs onderzoek naar investering in de Britse nationale schuld. Het vertrouwen was zo hoog dat de Britse minister van financiën een investeringsrekening van meerdere duizenden ponden had bij de compagnie. Tegen eind 1720 waren de aandelen van de Zuidzee Compagnie zo’n 37 miljoen pond waard. Natuurlijk stond Spanje niet toe dat de Britse avonturiers hun goud kaapten en de aandelen werden waardeloos. De schokgolf die daar het gevolg van was verlamde de Engelse economie en veel beleggers verloren al hun geld. Een hele generatie rijkdom werd gewist uit de Britse economie.

3
Mississippi Bubbel 1716-1720

Groot-Brittannië was niet het enige land dat was besmet met het speculatievirus in de laatste 25 jaar van de 18e eeuw. Toen Lodewijk XIV stierf was de Franse economie volledig uitgeput door de oorlogen die de Zonnekoning door heel Europa had gevoerd. De schatmeester had niet eens voldoende goud om nieuwe munten te slaan. De Franse overheidseconoom John Law stelde voor een bank op te richten die papiergeld zou drukken. De overheid bracht zoveel papiergeld in omloop dat het werd geschat op vijfmaal de rijkdom van Frankrijk.

Om de zaak te regelen voordat de Franse economie instortte, informeerde Law de Franse burgers dat de nieuwe kolonie Louisiana vol goud zat en dat dat een uitstekende beleggingskans was. Hij hoopte dat de investering het de overheid mogelijk zou maken om meer feitelijke rijkdommen te vergaren om het probleem van de waardeloze biljetten op te lossen. Toen de beloofde gouden bergen uit Louisiana uitbleven, barstte de bubbel in 1720 en zakten de aandelen. Er volgde een run op de bank toen de waarde van het geld van Law halveerde gehalveerd en een vernietigende inflatie legde de Franse economie lam.

2
Gevolgen burgeroorlog VS vernietigt de economie 1860

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog was een van de doeleinden van het Confederate leger het veiligstellen van de diplomatieke erkenning door Europese naties. Daar katoen essentieel was voor de economie van Engeland, Frankrijk en andere naties, sneden ze de katoenexport af om erkenning af te dwingen. De Union blokkeerde de Confederate havens maar pas tegen het einde van de oorlog was die blokkade doeltreffend.

Deze Union blokkade en het besluit de katoenexport af te sluiten reduceerde de Confederate handelsinkomsten tot vrijwel nihil. De twee factoren leidden tot een sterke inflatie die de Confederate valuta vrijwel waardeloos maakte. Toen de Burgeroorlog was afgelopen, was de economie van het Zuiden volledig geruïneerd.

1 De Wall Street-crisis van 1929 heeft wereldwijde gevolgen


De New Yorkse effectenbeurs stortte in 1929 in. Dit gebeurde na een periode van hoogconjunctuur en heftig speculeren. Aanvankelijk was deze speculatiedrift niet problematisch, maar in 1928 stegen de koersen enorm.
September 1929 begon de stijging te haperen. Korte tijd later, maandag 21 oktober, brak er paniek uit op de boersvloer. Toch herstelden de koersen zich, maar een paar dagen later brak 'zwarte donderdag' aan. Op deze dag sloeg de verwarring op de beurs voor het eerst echt goed toe. Deskundigen probeerden de Amerikaan er nog wel van te overtuigen dat de hoge prijzen 'niet meer dan normaal' waren en bankiers kochten aandelen om hun vertrouwen in het prijsniveau te demonstreren. Ook de net aangetrede president Herbert Hoover bemoeide zich met de zaken door te zeggen dat alles in het land prima in orde was.

Maandag 28 oktober was het uitverkoop op Wall Street. Grote aandelenpakketten werden voor lage prijzen van de hand gedaan en de koersval was begonnen. Weken achter elkaar bleven de koersen zakken. Uiteindelijk zouden ze dat blijven doen tot de zomer van 1932. De beurskrach (beurscrash) van 1929 zou de eerste beurskrach worden die wereldwijd gevolgen had. Het heeft tot 1954 geduurd voor de koersen zich hadden hersteld. De reden dat de beurskrach wereldwijd voor malaise zorgde, was dat de Amerikaanse economie een enorme omvang had. De economie van de Verenigde Staten was verantwoordelijk voor zo'n 40 procent van de industriële productie in de wereld. Doordat Amerika vanwege de crisis minder gronstoffen inkocht deprimeerde ze hiermee de wereldmarkt.

In Nederland waren die effecten niet direct merkbaar. Pas in 1931 sloeg hier de crisis toe. De werkloosheid verdubbelde dat jaar en de economische groei stokte. Sterker nog, er was een economisch daling van vijf procent. Als gevolg van de stijgende werkloosheid - 15 procent van de beroepsbevolking zat zonder baan - sloeg ook de armoede toe. Bron http://historiek.net/overige/126-de-wall-street-crisis-van-1929

 

Door Richard Urban trutherDecember 27, 2012
Nr 1 is een aanvulling van de redactie van wijwordenwakker.

Dit artikel verscheen voor het eerst op Listverse.

Bronnen:
http://www.pakalertpress.com/2012/12/27/10-fascinating-economic-collapses-through-history/
http://historiek.net/overige/126-de-wall-street-crisis-van-1929