Geld, snelheid en de tovenaarsleerling van Goethe



De tovenaarsleerling van Goethe:
Het verhaal begint met de oude tovenaar die zijn werkplaats verlaat. Hij laat zijn leerling achter met corvee, vervelende dagelijkse schoonmaakklusjes.
De leerling wordt al gauw moe van het telkens water halen, en betoverd daarom een bezemsteel om het werk voor hem te doen. De leerling is echter nog niet voldoende volleerd en kan de bezemsteel niet in bedwang houden. Al gauw ligt de vloer helemaal onder het water. De leerling realiseert zich dat hij de bezem niet kan stoppen, omdat hij de toverspreuk daarvoor niet kent. Wanhopig splijt de leerling de bezem in twee delen met een bijl, maar elk van de stukken pakt weer een emmer en gaat door met water halen, vlugger nog dan eerst. Als alles verloren lijkt te gaan in een enorme vloedgolf, komt de oude tovenaar terug. Hij breekt de betovering en alles komt weer goed.

Aan dit verhaal moest ik denken toen ik het Tegenlicht programma van de VPRO: Money and Speed: Inside the Black Box zag.

Evenals in het verhaal van Goethe heeft de mens een ‘black box’ ontwikkeld, die het gewone bevattingsvermogen te boven gaat. Volgens de experts die in het programma aan het woord kwamen, wordt de black box gevoed met algoritmen, die ervoor zorgen dat de computer in nanoseconden koop en verkoopbeslissingen neemt volgens bepaalde patronen. 

Omdat het om enorme transacties gaat hebben deze beslissingen winsten en verliezen van miljarden in onderdelen van een seconde tot gevolg. En de patronen op basis waarvan de computer beslissingen neemt worden door het programma zelf gewijzigd.Hierdoor gaat het in een richting die niet meer voorspelbaar laat staan controleerbaar is. Wie een zwarte doos heeft die sneller is dan de anderen heeft eerder informatie en kan daardoor meer verdienen. 

Het is voorspelbaar dat de grote hedgefunds zich op deze markt bewegen en de beschikking hebben over de state of the art apparatuur. Investering in zo’n systeem kost al gauw 300 tot 400 miljoen dollar en dat heeft een gewone belegger niet in zijn achterzak. Het is dus voor de hand liggend, dat deze grote jongens met de buit aan de haal gaan. 

Opvallend was, dat geen van de experts, die in de uitzending aan het woord zijn, nog zelf investeert in aandelen. Ook sprak een van de specialisten over het digitaliseren van de werkelijkheid, waardoor wij in ons menselijke bewustzijn een compleet andere tijd beleving hebben dan ‘de tijd beleving’ van de computer.

In mijn boeken Een Menselijke Economie en Ending the Global Casino? maak ik duidelijk dat het financiële systeem de echte. economie volkomen domineert. De specialisten houden een ineenstorting van de financiële markten ( Dow Jones, Nasdaq, AEX etc) veroorzaakt door de black boxes zeer wel voor mogelijk. Als dat gebeurt dan slepen de financiële markten de echte economie (daar waar u en ik ons geld verdienen) mee in de ondergang.
 
In het sprookje van Goethe komt de oude tovenaar terug om het onheil af te wenden. Ik ben bang dat er in deze tijd geen tovenaar ingrijpt op het moment dat het mis gaat. De specialisten verklaarden dat het griezelige van de situatie is, dat de computers ongecontroleerd hun gang gaan en dat het eigenlijk verbazingwekkend is dat het nog niet is misgegaan. 

De les die hierin besloten ligt, is dezelfde als die van Goethe meer dan tweehonderd jaar geleden. Blijf met je handen af van zaken die het menselijke bevattingsvermogen te boven gaan. Ik hoop zeer dat de informatie die de onvolprezen VPRO heeft gegeven door middel van dit programma ertoe gaat bijdragen dat mensen massaal dit Global Casino de rug toe keren en kiezen voor de menselijke oplossing. Laat de dollars en de euro’s en al die valuta die in miljarden per seconde door de black boxes van de hedgefunds stromen aan de lieden die zonder een vinger uit te steken elke seconde miljarden toevoegen aan hun onmetelijke vermogen. Geld heeft geen waarde in zichzelf! Laten we daarom kiezen voor oplossingen waarbij geld wordt teruggebracht tot zijn oorspronkelijke functie, dat van ruilmiddel. Het geld dat door de black boxes gaat is Mickey Mouse geld, niet de munt die wij gaan gebruiken om de menselijke maat in de economie te herstellen.

© Ad Broere
www.adbroere.nl

Inhoud van de VPRO aflevering van Tegenlicht 

Money & Speed: Inside the Black Box reconstrueert de flash crash die plaatsvond op de Amerikaanse financiële markten op donderdagmiddag 6 mei 2010. Om 14.42.44 uur en 75 milliseconden stortten de Amerikaanse financiële markten om niet direct aanwijsbare redenen en met ongekende snelheid in, om vervolgens na 20 minuten tot het oude niveau terug te keren. Met een gedetailleerde reconstructie leggen we de innerlijke dynamiek bloot van een snel veranderende financiële wereld die ieders leven en levensomstandigheden beïnvloedt. De futuristische thriller onthult een mondiaal financieel systeem dat van een netwerk van gereguleerde handelsvloeren tot een netwerk van zwarte dozen geworden is. Een netwerk dat niet transparant is en waarin nu gehandeld wordt met de snelheid van het licht. Een netwerk dat tot een door machines aangestuurd organisme verworden is met niemand aan het roer.

Niet alleen de gemiddelde burger heeft geen idee wat er zich binnen deze zwarte dozen afspeelt, ook het hoger management of de toezichthouders hebben dat niet. In gesprekken met de direct betrokkenen en een minutieuze visuele analyse van de handelsdata van de flash crash willen we niet alleen binnenin de zwarte dozen kijken en proberen te begrijpen wat daar precies gebeurt maar ook een hedendaagse vertelling schetsen over de verhouding tussen mens, markt en machine.

Money & Speed: Inside the Black Box zal naast een televisie documentaire de eerste iPad-documentaire in zijn soort zijn. Deze TouchDoc wordt na de uitzending op 31 januari 2011 als een downloadable iPad-app gratis aangeboden in de app-store. De film zal 50 minuten duren, en de toegevoegde mogelijkheden die een iPad-app biedt geven de gebruiker de mogelijkheid zelf de financiële data te verkennen en onderzoeken.

Er wordt gesproken met o.a. Paul Wilmott (wiskundige & quant), George Dyson (historicus), Eric Scott Hunsader (data analist), Gregg Berman (SEC financieel toezichthouder) en Rishi Narang (fondsbeheerder).

Money & Speed: Inside the Black Box is een door Marije Meerman van VPRO’s Tegenlicht en Catalogtree ontwikkelde TouchDoc: een gelaagde documentaire, waarin een sterk verhaal en minutieuze visuele analyse bij elkaar komen. De TouchDoc laat zien wat de samensmelting van het televisie- en computerscherm kan brengen.

Regie: Marije Meerman
Research: Gerko Wessel
Productie: Mariska Schneider
Eindredactie: Henneke Hagen / Jos de Putter

 





©2007 www.wijwordenwakker.org