Opvoeden in de 21ste eeuw
vraagt om een andere benadering


In het nieuwe millennium lijkt alles in een stroomversnelling te gaan. Volgens de westerse astrologie bevinden we ons in de overgang van het Vissentijdperk naar dat van Aquarius. De westerse berekening van het zodiakaal of groot-platonisch jaar is slechts een klein onderdeel van een veel grotere cyclus. In diverse oude culturen treffen we kennis aan omtrent veel grotere tijdcycli (al hoeven die niet astrologisch berekend te zijn), bijvoorbeeld bij de Maya's, de oude Egyptenaren, de Grieken en de hindoes.

De Maya’s kenden een kalender met wereldperiodes van 26.000 jaar. De laatste of vierde wereldperiode houdt op in december 2012. Op deze datum eindigen en beginnen verschillende cycli in de kosmos en staan zeven planeten in het verlengde van elkaar.  Er is veel gezegd en geschreven over het jaar 2012 en het is opvallend dat een aantal voorspellingen nogal wat overeenkomsten vertonen. Over het algemeen neemt men aan dat er een transformatieproces zal plaatsvinden dat de mensheid op een hoger niveau zal brengen.

Volgens de geschriften van de hindoes bevinden we ons momenteel in Kali Yuga[1], die ongeveer drieduizend jaar geleden begonnen is en nog heel lang zal duren. Binnen deze lange periode van Kali Yuga zijn er tijden van grote duisternis en verval, maar ook perioden van tijdelijke opleving. Het naderende Aquariustijdperk zou mogelijk een periode van opleving kunnen zijn. Aquarius staat voor zuivering. Op het lichamelijke vlak zal dit plaatsvinden door een zuivering van de aarde en op het spirituele vlak door een opbloeien van verdiept inzicht. Het Aquariustijdperk kan zijn vruchten alleen afwerpen na enorme omwentelingen op politiek, wetenschappelijk, cultureel, geologisch en klimatologisch gebied.

In deze tijd van grote sociale beroering waarin de oude orde aan het veranderen is, kunnen we bij veel mensen een verandering in bewustzijn waarnemen. Ook is het opvallend dat meer en meer kinderen geboren worden met een hogere graad van bewustzijn. Deze kinderen  zijn hier  om een speciale taak te vervullen op planeet aarde. Zij zijn meesters van wijsheid die de komst van een nieuwe tijd aankondigen. Het feit dat we ons in een overgangstijdperk bevinden heeft ook consequenties voor de opvoeding van onze kinderen en voor het onderwijs. Wanneer ouders en leerkrachten inzicht hebben in de betekenis van deze belangrijke overgangsperiode, kunnen ze kinderen voorzien van de noodzakelijke gereedschappen. Opvoeding en onderwijs in de 21ste eeuw vraagt om een andere benadering.

Kinderen zijn onze toekomst en het is dus uiterst belangrijk om stil te staan bij de vraag wat we onze kinderen willen meegeven. In oude beschavingen was de opvoeding van kinderen gebaseerd op spirituele waarden. Ouders zagen hun kinderen als manifestaties van het goddelijke, kleine goddelijke vonkjes als het ware, die tot hen gekomen waren op basis van een mystieke karmische connectie uit het verleden. De geboorte van een kind bij bepaalde ouders had te maken met de specifieke omstandigheden, nodig voor dát kind om zich verder te kunnen ontplooien en ontwikkelen op weg naar zijn eindbestemming. Een eindbestemming die voor alle wezens hetzelfde is, namelijk realisatie van eenheid met het goddelijke. Het uiteindelijke levensdoel voor iedereen is om die oorspronkelijke staat van puur zijn, die binnen in ons ligt, te (her)ontdekken. Zo worden we ons (weer) bewust van onze eenheid met het goddelijke.

Hieruit volgt dat een belangrijk doel van de opvoeding van onze kinderen zou moeten zijn, de ziel te helpen zich zo te ontplooien en te ontwikkelen dat het kind weet wie hij is, waar hij vandaan komt en wat zijn levensdoel is. Dit zal hem of haar helpen om uiteindelijk tot zelfrealisatie te kunnen komen. Er zijn vandaag de dag nog wel degelijk ouders voor wie deze oude wijsheid een levende waarheid is. Echter, voor de doorsnee-ouders zijn dergelijke ideeën ver van hun bed. De meeste mensen zijn niet meer vertrouwd met spirituele waarden en kunnen deze opvattingen dan ook niet doorgeven aan hun kinderen. De relatie met hun kinderen is gebaseerd op identificatie met het fysieke aspect.

Veel hedendaagse kinderen voelen zich dikwijls verloren en ongelukkig. Ze hebben twijfels over de zin van hun leven en hebben geen duidelijk doel voor ogen. Ook hebben ze niet geleerd de hoeveelheid prikkels die op hen afkomt de juiste plaats te geven.  Het is niet vreemd dat kinderen die geleerd hebben dat hun geluk afhangt van mensen en dingen buiten henzelf, van binnen een diepe leegte ervaren. Ouders en leerkrachten mopperen vaak dat zoveel kinderen probleemgedrag vertonen, zowel thuis als op school. Een en ander heeft te maken met wat ze in het leven hebben meegekregen, of beter gezegd niet hebben meegekregen.

De indrukken die een mens opdoet in zijn kinderjaren drukken zonder meer een stempel op zijn verdere leven. Het zijn de eerste levensjaren die het kind vormen en die tijd is dan ook bij uitstek geschikt om het kind een goede basis mee te geven. De rol van de ouders is van essentieel belang. Gedurende de eerste levensjaren vormen de ouders de wereld van het kind. Zij zijn de twee leraren die de kinderen meemaken vanaf hun geboorte tot het moment waarop ze in contact komen met de buitenwereld. De meest elementaire lessen in liefde leert het kind door de wederzijdse liefde tussen vader en moeder te ervaren. Helaas groeien veel kinderen op in een problematische gezinssituatie. Ze zijn getuige van vele conflicten tussen de ouders, die dikwijls zo heftig zijn, dat ze uitlopen op een scheiding. Ook krijgen veel kinderen thuis niet de aandacht die ze nodig hebben.

Onderzoek heeft aangetoond dat kinderen die de eerste levensjaren in de nabijheid van hun moeder verkeren en in een stabiele gezinssituatie opgroeien, de noodzakelijke basiszekerheid meekrijgen waardoor ze op later leeftijd steviger in hun schoenen staan. Kinderen daarentegen die deze basiszekerheid missen, hebben meer kans te ontsporen en psychisch in de problemen te raken. Aandacht, liefde, veiligheid, warmte en structuur zijn essentiële factoren om een kind harmonisch te laten opgroeien. Opvoeding krijgt een extra dimensie als ook het spirituele aspect zijn plaats heeft.  Dit spirituele aspect verwijst naar een vorm van opvoeding en onderwijs, die het kind zowel kennis als wijsheid schenkt en het tevens iets laat ervaren van de blijvende, eeuwigdurende, onveranderlijke werkelijkheid van zijn of haar ware natuur.

Grote meesters uit het verleden en heden hebben ons duidelijke en waardevolle richtlijnen gegeven over het thema opvoeding en onderwijs. Alle grote leraren benadrukken het belang van meditatie. Ook kinderen kunnen leren de eindeloze gedachtestroom tot rust te brengen zodat ze in contact kunnen komen met hun innerlijke zelf, de plaats waar vrede huist. Door het beoefenen van meditatie zal het concentratievermogen toenemen. Als een kind leert hóe de aandacht gericht te houden, zal er sneller en beter gewerkt worden. Door volledig in het hier en nu te zijn zal het werk vreugde, voldoening, rust en energie geven. Ook door het beoefenen van yoga zal het concentratievermogen toenemen. Als kinderen tijdens de yogales op de juiste manier begeleid en geĻŠnspireerd worden, ontvangen ze een groot geschenk, dat hen een stevige basis zal geven voor hun toekomstige gezondheid en hun toekomstig geluk. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat het beoefenen van yoga bijdraagt tot emotionele stabiliteit, toename van zelfvertrouwen, afname van geestelijke onrust en verbetering van aandacht en geheugen.

De huidige generatie kinderen is snel afgeleid, kan zich niet lang concentreren en de geest is voortdurend naar buiten gericht. Er zijn tal van activiteiten mogelijk die helpen om de aandacht van het kind naar binnen te richten. Daardoor zal er rust zijn in het kind, rust in de klas en bovendien zullen de werkresultaten aanzienlijk verbeteren. Het is belangrijk dat opvoeders iets weten over de werking van de geest, over de betekenis van een begrip als ‘het zelf’, de essentie van yoga en meditatie en op welke manier deze kennis praktisch toegepast kan worden, zowel thuis als op school (voor een gedetailleerde beschrijving verwijs ik naar mijn boek: Opvoeding en Onderwijs. Kan het ook anders?, hoofdstuk 4 en 5).

Verder pleiten alle grote leraren ervoor, kinderen de basisprincipes van de wereldreligies bij te brengen met de nadruk op de universele essentie ervan. Op die manier leert een kind niet alleen zijn eigen religie te begrijpen maar ook die van de ander. Zo leren ze elkaar te respecteren en lief te hebben in plaats van zich afgescheiden te voelen in naam van religie. Het belangrijkste is dat kinderen niet het idee krijgen dat hun religie de enige ware is. Ze leren om alle verschillende paden te herkennen en te respecteren en in te zien dat in het ware spirituele leven alle paden uiteindelijk naar hetzelfde doel leiden. Alle godsdiensten leren ons dat we geen enkel schepsel pijn moeten doen in woord noch daad. De essentie van alle religies is dienstbaarheid, vrede, universele liefde en eenheid. Wanneer kinderen leren dat ze in essentie één zijn met alle levende wezens ter wereld, dat het een en dezelfde ziel is die alle wezens doordringt, wordt het zaad van vrede, harmonie en broederschap doelgericht gezaaid.

Tevens is het van belang aandacht te besteden aan de training van etische principes en het ontwikkelen van bepaalde deugden, zoals eerlijkheid, mededogen, moed, geduld, geweldloosheid. Een van de beste manieren om kinderen in contact te brengen met bepaalde waarden en normen is het vertellen van verhalen. In alle tradities zijn prachtige verhalen te vinden die, mits goed verteld, bij uitstek geschikt zijn om datgene over te dragen wat kan bijdragen tot de vorming van het geweten. Verhalen, die een positieve invloed op het kind zullen hebben. Kinderen zijn erg gevoelig en zuigen alle indrukken op. Alles wat hen aangeboden wordt, in welke vorm dan ook, zal een diepe indruk achterlaten.  Opvoeders doen er goed aan om uiterst selectief te zijn bij het uitkiezen van tv- of computerprogramma’s voor hun kind. Het is beter die programma’s uit te kiezen die pedagogisch verantwoord zijn en die series te vermijden waar veel geweld en seks in voorkomt.

Doorsnee-onderwijs anno 2008 lijkt zich vrijwel uitsluitend te richten op deelaspecten van de persoonlijkheid, zoals het lichaam en het intellect, en is daarom beperkt. Spiritueel onderwijs daarentegen heeft tot doel: een integrale ontwikkeling van lichaam, geest en ziel in zowel rationeel als emotioneel opzicht. Het verwaarloost geen enkel aspect van de persoonlijkheid. In de komende jaren, gedurende de overgang naar een nieuwe tijd, zal men in toenemende mate behoefte gaan voelen aan een nieuw type onderwijs, afgestemd op de behoeften van deze tijd. Daardoor zullen er steeds meer scholen worden gesticht vanuit een holistische benadering.

De kinderen van vandaag zijn de volwassenen van morgen. Degenen die de mensheid werkelijk zullen helpen zijn zij die geleerd hebben dat spirituele evolutie de bestemming van de mensheid is.

[1] In een van de heilige boeken van India, de Purana's, is een gedetailleerde beschrijving te vinden van de vier kosmische perioden, die yuga's worden genoemd. De vier yuga’s zijn:
Satya Yuga: het gouden tijdperk 
Treta Yuga : het zilveren tijdperk
Dvapara Yuga: het koperen tijdperk  
Kali Yuga: het ijzeren tijdperk

Purnima Zweers, opgeleid als maatschappelijk werkster en leerkracht basisonderwijs, reist sinds de zeventiger jaren regelmatig naar India, Nepal en Tibet. Ze studeerde yoga en Advaita Vedanta in Rishikesh en Indiase klassieke muziek in Varanasi. Ervaringen en ontmoetingen in met name India hebben haar visie op opvoeding en onderwijs sterk beïnvloed. Veel van de opgedane ideeën heeft ze kunnen toepassen in haar werk met kinderen.



 





©2007 www.wijwordenwakker.org